OBRÓBKA RĘCZNA

 

Rozwiąż test !!!

Ø     Wprowadzenie – obróbka ręczna

Ø      Cel i dokładność pomiarów warsztatowych

Ø     Narzędzia pomiarowe:

Suwmiarka

Mikrometr

Głębokościomierz mikrometryczny

Czujniki

Średnicówka mikrometryczna

Ø     Trasowanie

Ø     Prostowanie i gięcie

Ø     Przecinanie, wycinanie, cięcie

Ø     Piłowanie

Ø     Wiercenie

Ø     Gwintowanie

Ø     Struganie

Ø     Zasady BHP przy obróbce ręcznej

Ø     Test obróbka ręczna

Ø     Program szkolenia zawodowego w zakresie pracowni metalowej - obróbka ręczna.

 

 

 

 

 

Obróbka ręczna wchodzi w zakres prac ślusarskich i ma na celu nadanie przedmiotom żądanych kształtów i właściwych wymiarów oraz poprawę jakości powierzchni, najczęściej poprzednio obrobionych mechanicznie. Często prace ślusarskie wiążą się z pracami montażowy­mi, które mają na celu dopasowanie składanych części i zapewnienie prawidłowej ich współpracy.

Mimo znacznego postępu w dziedzinie obróbki metali, a w szczególności w zakresie mechanizacji i automatyzacji procesów wytwarzania, obróbka ręczna nie straciła na znaczeniu. O roli i znaczeniu obróbki ręcznej w przemyśle mogą świadczyć liczby określające w procentach udział operacji ślusarskich i montażowych w stosunku do operacji maszynowych. W budownictwie maszyn roboty tego typu zajmują średnio około 30% czasu przeznaczonego na całkowitą obróbkę produktu. Podana wartość udziału robót ręcznych w ogólnym czasie wytwarzania odnosi się do produkcji seryjnej. Udział ten jest znacznie większy, gdy produkcja ma charakter jednostkowy.

 

 

 

 

 

Podstawowe prace ślusarskie to:

Ø      trasowanie,

Ø      ścinanie,

Ø      przecinanie,

Ø      prostowanie,

Ø      gięcie,

Ø      cięcie,

Ø      piłowanie,

Ø      wiercenie ręczne,

Ø      gwintowanie,

Ø      skrobanie,

Ø      nitowanie

Ø      oraz różne roboty montażowe.


Typowe stanowisko ślusarza wyposażone jest w stół drewniany albo metalowy. Płyta stołu jest obita blachą lub linoleum. Niekiedy do brzegów stołu są przybite ciężkie listewki, zabezpieczające drobne przedmioty przed spasaniem na ziemię. Do płyty stołu jest umocowane imadło służące do zamocowania w nim przedmiotów podczas różnych operacji ślusarskich. Imadła równoległe stosuje się do mocowania przedmiotów przy typowych robotach ślusarskich. Zacisku przedmiotu dokonuje się przez dosuniecie szczeki przesuwanej. Przed zabezpieczeniem przed uszkodzeniem miękkich lub kruchych przedmiotów przy zaciskaniu w imadle stosuje się wkładki imadłowe.

 Do obróbki drobnych przedmiotów stosowane są imadełka trzymane w rękach. Stół ślusarski jest zaopatrzony w szuflady do przechowywania w nim narzędzi. W czasie pracy potrzebne narzędzia, przyrządy i materiały powinny być rozłożone na stole ślusarskim w takim porządku, żeby wszystkie czynności można było wykonać bez wysiłku i zbędnych ruchów.

 

Narzędzia pomiarowe i sposoby pomiaru:

Cel i dokładność pomiarów warsztatowych:

Celem pomiarów warsztatowych jest sprawdzenie prawidłowości wykonania przedmiotu obrabianego zgodnie z rysunkiem technicznym.

Sprawdzenie kształtu przedmiotu polega na ogół na pomiarze długości krawędzi średnic, pomiarze kątów, tj. wzajemnego położenia płaszczyzn względem siebie oraz na określeniu chropowatości powierzchni.

 

 

 

Narzędzia pomiarowe:

 


Suwmiarka -   Suwmiarką nazywa się przyrząd pomiarowy z noniuszem, przystosowany do pomiaru wymiarów zewnętrznych i wewnętrznych, a gdy ma wysuwkę głębokościomierza – również do pomiaru głębokości. Suwmiarką można dokonać pomiaru z dokładnością do 0,1mm; 0,05mm lub do 0,02mm.

Budowa suwmiarki:

  1. Prowadnica stalowa z podziałką milimetrową
  2. Szczęki nieruchome na prowadnicy
  3. Suwak
  4. Dwie szczęki (odpowiadające szczękom stałym).
  5. Podziałka długości 9mm, zwana noniuszem 5, składająca się z 10 równych części (lub więcej - zależnie od dokładności)
  6. Dźwignia zacisku
  7. Wsuwka głębokościomierza

 

 

Wynik pomiaru odczytuje się na podziałce milimetrowej naciętej na prowadnicy suwmiarki oraz na podziałce noniusza. Liczbę pełnych milimetrów odczytujemy na podziałce milimetrowej. Liczbę dziesiętnych części milimetra określi na podziałce noniusza ta kreska noniusza, która pokryje się z którąkolwiek kreską prowadnicy.

Oprócz suwmiarek z noniuszem 0,1 w warsztatach są stosowane niekiedy suwmiarki z noniuszem 0,05 i 0,02 mm na długości 19 mm.. W przypadku suwmiarek z noniuszem 0,05 składa się on z 20 działek naciętych w przypadku suwmiarki z noniuszem 0,02 ma ona noniusz z 50 działkami naciętymi na długości 49 mm.

We wszystkich tych suwmiarkach zasada odczytania pomiaru jest taka sama.

 

Poniżej są pokazane różne sposoby odczytywania wymiarów. Pomiary zostały wykonane z dokładnością do 0,1 mm.


Przykłady położenia podziałki noniusza suwmiarki podczas pomiaru: a) wymiar 0,0 mm, b) wymiar 80,1 mm c) wymiar 81,4 mm

Są różne rodzaje suwmiarek, miedzy innymi z czujnikiem, a wygląda ona tak:

 



Mikrometr - jest przyrządem służącym głównie do pomiarów wymiarów zewnętrznych. Przebieg pomiaru jest podobny jak przy pomiarze suwmiarką. Mikrometr jest zbudowany w następujący sposób: W kabłąku  z jednej strony jest zamocowane kowadełko , a z drugiej- tuleja , zakończona nakrętką współpracującą z gwintem wrzeciona . Do zgrubnego przesuwania wrzeciona służy bębenek , a do dokładnego - sprzęgiełko . Zacisk  służy do unieruchomienia wrzeciona w określonym położeniu. Tuleja w części gwintowanej jest przecięta i ponadto zaopatrzona w wewnętrzny gwint stożkowy, na który jest nakręcona nakrętka. W miarę nakręcania tej nakrętki na gwint stożkowy następuje ściskanie gwintu wewnętrznego, a tym samym kasowanie luzów, które mogą powstać wskutek długotrwałej pracy przyrządu. Śruba wrzeciona ma zwykle skok wynoszący 0,5 mm, wobec tego jeden obrót śruby przesuwa kowadełko wrzeciona o 0,5 mm. Obrócenie wiec bębna o 1 działkę podziałki poprzecznej powoduje przesunięcie się wrzeciona o 0,01mm.

 

 


Budowa mikrometru:

  1. kabłąka
  2. kowadełko
  3. nieruchoma tuleja z podziałką wzdłużną
  4. obrotowy bęben
  5. podziałka poprzeczna
  6. wrzeciono
  7. zacisk ustalający
  8. pokrętło sprzęgła ciernego

 

Przykłady położenia podziałki bębna mikrometru w czasie pomiaru


a)      położenie tulei i bębna w czasie zetknięcia się wrzeciona z kowadełkiem

           (odczyt – 0,00 mm)

b)      odczytanie wymiaru 7,50 mm,

c)      odczytanie wymiaru 18,73 mm

d)      odczytanie wymiaru 23,82 mm.

 

Dla zwiększenia zakresu pomiarowego między tuleję a końcówkę stałą wkręca się odpowiedni przedłużacz lub  ich zastaw. W skład kompleksu wchodzą przedłużacze długości 13, 25, 50, 100 i 200 mm. Zakres pomiarowy średnicówki bez przedłużacza wynosi 75 ¸ 88 mm, a ze wszystkimi przedłużaczami 75 ¸ 575 mm.

 

 

 

 

 

Głębokościomierz mikrometryczny - służy do pomiaru głębokości otworów.

1)      Stopa głębokościomierza

2)      Tuleja mikrometryczna

3)      Gwint prowadzący wrzeciono

4)      Bębenek

5)      Sprzęgło


Czujniki
to przyrządy pomiarowe, służące najczęściej do określania  odchyłek od wymiaru nominalnego. Zakres pomiaru czujników nie przekracza 1 mm, często zamyka się w granicach kilku dziesiątych.

Czujnik jest zmontowany na pionowej kolumnie, nie uwidocznionej na rysunku, i po niej może być przesuwany w górę lub w dół. Mierzony przedmiot ustawia się na stoliku pomiarowym tak, aby końcówka pomiarowa  wspierała się na powierzchni przedmiotu. Na naszym rysunku wysokość mierzonego przedmiotu odpowiada ściśle wymiarowi, na który czujnik został ustawiony. Zakres pomiarowy tego przyrządu wynosi zaledwie ±0,2 mm.

Szerokie zastosowanie w pomiarach warsztatowych, zwłaszcza przy odbiorze i kontroli maszyn, znalazły czujniki zegarowe. Jeden z najczęściej stosowanych czujników zegarowych:

 

Średnicówka mikrometryczna służy do wyznaczania wymiarów otworów, głównie średnic, w zakresie 75 ¸ 575 mm. Średnicówka mikrometryczna zbudowana jest z tulei 1, wrzeciona 6 ze śrubą mikrometryczną, bębna 2, końcówki stałej 3 z trzpieniem pomiarowym 4 i przedłużacza 5. Na tulei znajduje się kreska wzdłużna i podziałka o zakresie pomiarowym 13 mm. Na jednym końcu tulei znajduje się końcówka o powierzchni sferycznej, a na drugim nagwintowany wewnątrz otwór, w którym przesuwa się wrzeciono ze śrubą mikrometryczną o skoku 0,5 mm. Na wrzecionie jest zamocowany bęben z podziałką o zakresie pomiarowym 0,5 mm, co umożliwia odczyt z dokładnością do 0,01 mm.


Do sferycznej powierzchni tulei przylega trzpień pomiarowy osadzony w przykręconej do tulei oprawie ze sprężyną zapewniającą odpowiedni docisk. Jeden koniec wrzeciona ma sferyczną powierzchnię pomiarową i zabezpieczone nakrętką dwie śruby regulacyjne do nastawienia dolnej granicy zakresu pomiarowego.

Średnicówka mikrometryczna: a) widok, b) przedłużacz, c) prawidłowe (linie grube) położenie średnicówki w otworze

Dla zwiększenia zakresu pomiarowego między tuleję a końcówkę stałą wkręca się odpowiedni przedłużacz lub  ich zastaw. W skład kompleksu wchodzą przedłużacze długości 13, 25, 50, 100 i 200 mm. Zakres pomiarowy średnicówki bez przedłużacza wynosi 75 ¸ 88 mm, a ze wszystkimi przedłużaczami 75 ¸ 575 mm.

 

Trasowanie

 

Przed obróbką należy w wielu przypadkach wyzna­czyć na przedmiocie linie, do których należy zebrać nadmiar materiału, lub określić miejsca, w których należy wywiercić lub wyciąć otwory. Czynności związane z wyznaczaniem takich linii lub określonych miejsc na obrabianym przedmiocie nazywamy trasowaniem. Trasowanie jest potrzebne w licznych pracach ślusarskich.

Do trasowania potrzebne są specjalne przyrządy i narzędzia:


 

 

1 — rysik do wykreślania na trasowanym przedmiocie linii wg liniału lub wzornika;

2 — suwmiarka traserska z podstawą do wyznaczania linii poziomej;

3 — znacznik (składający się z podstawy, słupka i rysika) do tych samych celów co suwmiarka traserska;

4 i 5 — cyrkle traserskie zakończone ostrymi nóżkami do trasowania okręgów kół, do konstrukcji kątów, odkładania wymiarów itp.;

6 — punktak do punktowania wyznaczonych linii;

7 — liniał traserski z podstawą, który jest przyrządem pomocniczym do znacznika i cyrkli;

8 — kątownik do wyznaczania linii pionowych i poziomych;

9 — środkownik do wyznaczania środka na płaskich powierzchniach przedmiotów walcowych;

10 — pryzma traserska — jako podstawka podczas trasowania nie­których przedmiotów walcowych

 

       Oprócz przedstawionych narzędzi w skład wyposażenia stanowiska traserskiego wchodzi płyta traserska, na której wykonuje się niemal wszystkie roboty traserskie. Przed przystąpieniem do trasowania należy oczyścić przedmiot i następnie pomalować go. Malowanie zwiększa widoczność linii kreślonych rysikiem na przedmiocie. Do malowania odlewów i dużych przedmiotów nieobrobionych stosuje się kredę rozrobioną w wodzie z dodatkiem oleju lnianego. Obrobione przedmioty stalowe lub żeliwne maluje się roztworem wodnym siarczanu miedzi. Powstaje wtedy na ich powierzchniach cienka warstewka miedzi wytrąconej przez żelazo z roztworu. Na tak przygotowanych przedmiotach kreślone linie są dobrze widoczne i trwałe.

Wszystkie prace traserskie można podzielić na trasowanie na płaszczyźnie oraz trasowanie przestrzenne.

 

Trasowanie na płaszczyźnie wykonuje się w sposób podobny do kreślenia technicznego na papierze. Na płycie należy wyznaczyć środki otworów, które następnie będą wywiercone na wiertarce. W tym celu za pomocą cyrkla traserskiego odmierza się i zaznacza rysą odległość środków otworów od brzegów płyty. Tak wyznaczone środki należy napunktować punktakiem.

                              


Trasowanie przestrzenne polega na wyznaczeniu linii określających granice, do których należy zebrać materiał, gdy linie te leżą w różnych płaszczyznach. Trasowanie przestrzenne rozpoczyna się od wyznacze­nia głównych osi przedmiotu, względem których wyznacza się następnie wszystkie pozostałe osie i linie. Zależnie od kształtu trasowanego przedmiotu ustawia się go bezpośrednio na płycie, na pryzmie trasers­kiej lub — w wielu przypadkach — w specjalnym przyrządzie. W przypadku trasowania przedmiotu ustawionego na płycie.                                                                                                                                                                                                                            

                                                                       

Znacznik ustawiony na odpowiednią wysokość i przesuwany po płycie obok przedmiotu kreśli linię poziomą, równoległą do podstawy. Podczas trasowania wałków należy posługiwać się pryzmą, która umożliwia wygodne ustawienie tego rodzaju przedmiotów. Za pomocą znacznika i kątownika można wtedy łatwo wyznaczyć np. położenie rowka wpustowego.

 

a), b), c) kolejne czynności

 

 

 

 

PROSTOWANIE I GIĘCIE

Prostuje się materiały i przedmioty, które w poprzednich procesach technologicznych uległy skrzywieniu. Można prostować materiały przerobione plastycznie, jak blachy, płaskowniki, kształtowniki oraz wszelkiego rodzaju pręty. Można również prostować przedmioty uprze­dnio hartowane lub odlewane.

Niektóre przedmioty nieutwardzone obróbką cieplną prostuje się na kowadle lub płaskiej płycie — po ułożeniu przedmiotów wypukłością ku górze — przez systematyczne uderzanie w wypukłości obuchem młotka. Najłatwiejsze jest prostowanie prętów, płaskowników i taśm. Robotnik zabezpieczony przed zranieniem rąk rękawicami trzyma w lewej ręce skrzywiony pręt, a w prawej — młotek, którym uderza w wypukłą część pręta. Wynik prostowania bada się zwykle „na oko", patrząc na pręt wzdłuż jego osi.

Prostowanie blach jest znacznie trudniejsze od operacji prostowania prętów lub płaskowników. Do prostowania układa się blachy na płycie wypukłością ku górze i następnie miejsca wygięte oznacza się kredą lub ołówkiem. Ułożoną na płycie blachę prostuje się częstymi uderzeniami młotka, zmieniając miejsca uderzeń wzdłuż linii prostej biegnącej od brzegu blachy ku wypukłości .

Po dojściu do linii otaczającej wypukłości wykonuje się następną serię uderzeń, rozpoczynając ją od brzegu blachy w pewnej odległości od poprzednio uderzonych miejsc. Siła uderzeń w miarę zbliżania się do wypukłości powinna maleć, a liczba uderzeń — wzrastać.

 

Do prostowania blach grubych używa się młotków metalowych, a do blach cienkich — młotków drewnianych. Bardzo cienkie blachy prostuje się na płaskiej płycie za pomocą klocka drewnianego, ude­rzanego młotkiem i przesuwanego ręcznie po blasze.

 

Gięcie ma na celu nadanie wytwarzanym przedmiotom pożądanego kształtu i właściwych wymiarów. Przed przystąpieniem do gięcia należy określić wymiary materiału wyjściowego, aby po zgięciu otrzymać produkt odpowiadający wymiarom podanym na rysunku. Niekiedy warunki techniczne określają wymiary materiału wyjściowego, lecz częściej ślusarz musi je ustalić na podstawie rysunku gotowej części.

Wymiary materiału wyjściowego można wyznaczyć przez podział przedmiotu przedstawionego na rysunku na elementy proste i następnie określić długość odcinków prostych i zaokrągleń. Poszukiwany wynik będzie sumą obliczonych poprzednio składników.

Po wyliczeniu wymiarów materiału wyjściowego można przystąpić do gięcia. Gięcie metodami ślusarskimi odbywa się w imadle za pomocą młotka i klocków zaciskowych.

 

PRZECINANIE , WYCINANIE , CIĘCIE

Do ręcznego ścinania i przecinania metali służą przecinaki. Do wycinania rowków i zagłębień używa się wycinaków.

Przedmioty poddawane ścinaniu zamocowuje się w imadle, następ­nie przystawia się w odpowiednim miejscu narzędzie i uderzeniami młotka powoduje usuwanie nadmiaru materiału.

Ścinanie można wykonać na poziomie szczęk imadła lub według rysek uprzednio wytrasowanych na przedmiocie.

 

Ścinanie wąskich płaszczyzn materiału: a) na poziomie szczęk imadła,

b) według rysek uprzednio wytrasowanych na przedmiocie

 

W przypadku ścinania na poziomie szczęk imadła materiał jest uchwycony w imadle w taki sposób, że nad poziom szczęk wystaje jedynie warstwa materiału przeznaczona do ścięcia. Grubość tej warstwy nie powinna przekraczać 4 mm. Jeżeli konieczne jest zebranie z przedmiotu warstwy grubszej, ścinanie wykonuje się kilkakrotnie — za każdym razem zdejmując niezbyt grubą warstwę metalu wystającą ponad szczęki imadła. Po ścięciu pierwszej warstwy przedmiot należy wysunąć z imadła na grubość następnej warstwy. Czynność tę powtarza się aż do usunięcia całego nadmiaru materiału.

Ścinanie według rysek powyżej poziomu imadła wyjaśniono na rys.b. Na przedmiocie jest wyznaczonych kilka równoległych rysek, wzdłuż których kolejno należy ścinać materiał. Przedmiot powinien być zamocowany w imadle tak, aby wszystkie ryski znajdowały się powyżej szczęk i były do nich równoległe.

Do ścinania szerokich płaszczyzn stosuje się najpierw wycinaki i następnie przecinaki. Pierwsze równoległe rowki nacina się wycinakiem, a przecinakiem — ścina powstałe występy. Po usunięciu występów powierzchnię przedmiotu wygładza się przez ścięcie jeszcze jednej bardzo cienkiej warstwy materiału lub pozostałe nierów­ności spiłowuje się pilnikiem.

Niekiedy konieczne jest wycięcie rowków o skomplikowanym kształcie na płaszczyźnie lub powierzchniach wklęsłych.

Przecinanie wykonuje się na kowadle lub płycie. Przedmiot umiesz­cza się na płaskiej powierzchni kowadła  lub płyty, a przeci­nak, trzymany lewą ręką, ustawia się prostopadle do materiału. Następnie przecina się materiał uderzeniami młotka.

Przy przecinaniu zmienia się położenie przedmiotu na powierzchni podstawki (kowadła lub płyty).

Przerzynanie wykonuje się narzędziem wieloostrzowym, zwanym piłą (ręczną lub mechaniczną). Robocza część piły nosi nazwę brzeszczotu. Jest to cienka uzębiona stalowa taśma, którą zamocowuje się w oprawie. Do przerzynania materiałów twardych używa się brzeszczotów o uzębieniu drobnym. Brzeszczoty o uzębieniu grubym stosuje się do przerzynania metali miękkich s tworzyw sztucznych.

 

Przykłady przerzynania piłką:

a) długich przedmiotów, b) wzdłuż linii krzywej, c) blachy

 

Przy przerzynaniu ręcznym przedmiot mocuje się w imadle w taki sposób, aby część przeznaczona do odcięcia wystawała poza szczęki imadła.

Przedmioty pełne, cięte piłką ręczną, powinny być zamocowane w imadle tak, aby miejsce przecięcia znajdowało się w pobliżu szczęk imadła. Dzięki temu unika się drgań przedmiotu podczas cięcia.

Zamocowanie rur bezpośrednio w szczękach imadła mogłoby spowodować zgniecenie przedmiotu. Z tego powodu rury cienkościenne należy zamocowywać w imadłach za pomocą drewnianych nakładek lub specjalnych uchwytach.

Materiały metalowe o dużych przekrojach tnie się na piłach mechanicznych. Zwykle jest stosowana piła ramowa.

 

 

 


PIŁOWANIE

 

1.      Piłowanie

 

a)      Wiadomości ogólne

 

Piłowanie odbywa się za pomocą pilnika i ma na celu usunięcie nadmiaru materiału z obrabianego przedmiotu, aby nadać mu właściwy kształt i wymiary, a powierzchniom – określoną gładkość.

 

b)      Pilniki

 

·        Budowa pilników

 


       Pilnik (rys. 7) składa się z części roboczej 1 i chwytu 2 osadzonego w drewnianej rękojeści 3. Na części roboczej są wykonane nacięcia, czyli zęby. Wielkość pilnika jest określona długością części roboczej L. Pilniki wykonuje się ze stali węglowej narzędziowej.

Rys. 7 Pilnik

1 – część robocza, 2 – uchwyt, 3 – drewniana rękojeść, 4 – linia kolejnych zębów utworzonych przez przecięcie nacięcia górnego z dolnym

 

Zęby na części roboczej wykonuje się przez maszynowe nacinanie przecinakiem, frezowanie lub przeciąganie. Zależnie od sposobu wykonania zęby mają różne kształty oraz inną geometrię ostrzy (rys. 8). Zęby nacięte przecinakiem mają kąt przyłożenia         a = 36°, kąt ostrza b = 70°, kąt natarcia g = 16°, kąt skrawania  d = 106°. Zęby wykonane innymi metodami mają następujące kąty: a = 20¸25°, b = 60¸63°, g = (+2)¸(-10°),       d = 80¸90°.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rys. 8 Zęby pilnika:

a)      kąty zębów

b)      zęby nacinane przecinakiem

c)      zęby frezowane,

d)      zęby przeciągane

 

Rozróżnia się pięć rodzajów nacięć pilników (rys. 9). Pilniki o nacięciu jednorzędowym są używane do piłowania materiałów miękkich. Zbierają one wiór równy szerokości pilnika, co przy piłowaniu twardych materiałów wymagałoby bardzo dużego wysiłku.

      Nacięcia podwójne są nachylone pod kątem 35° do osi pilnika, a nacięcia górne pod kątem 20°. Nacięcie dolne jest nacięciem podstawowym, a górne ma tylko znaczenie pomocnicze (dzieli jedno nacięcie podstawowe na wiele odcinków). Powoduje to, że zamiast jednego wióra o szerokości równej szerokości otrzymuje się drobne wióry, co zmniejsza wysiłek fizyczny podczas piłowania.

 

Rys. 9. Nacięcia pilników:

a)        pojedyncze jednorzędowe,

b)        pojedyncze wielorzędowe,

c)        pojedyncze wielorzędowe śrubowe,

d)        podwójne jednorzędowe,

e)        podwójne wielorzędowe

 

 

 

·          podział pilników

 

Piłowanie odbywa się za pomocą pilnika i ma na celu usunięcie nadmiaru materiału z obrabianego przedmiotu, aby nadać mu właściwy kształt i wymiary, a powierzchniom — określoną gładkość.

W pracach ślusarskich używa się pilników, których kształty przedstawiono w normie PN-90/M-64660, a odmiany nacięć — w normie PN-90/M-64580.

 

Pilniki ślusarskie o nacięciu: a) pojedynczym, b) podwójnym krzyżowym, c)daszkowym, d) łukowym

 

Używane w ślusarstwie pilniki dzieli się na:

Ø      zdzieraki,

Ø      równiaki,

Ø      gładziki

Ø      i jedwabniki, różniące się gęstością nacięć i wysokością zębów.

 

Zakres prac wykonywanych pilnikiem jest szeroki. Obejmuje on piłowanie powierzchni płaskich i krzywoliniowych, zarówno zewnętrz­nych, jak i wewnętrznych, oraz dopasowywanie elementów współ­pracujących.

 

W procesie piłowania wyodrębnia się

Ø      piłowanie zgrubne

Ø      i wykań­czające.

 

Zależnie od rodzaju obróbki należy stosować pilniki o od­powiednim kształcie, wielkości i nacięciu.

W zależności od kształtu przekroju poprzecznego rozróżnia się pilniki:

Ø      płaskie,

Ø      okrągłe,

Ø      półokrągłe,

Ø      kwadratowe,

Ø      trójkątne,

Ø      płaskie zbieżne,

Ø      nożowe,

Ø      owalne,

Ø      soczewkowe

Ø      mieczowe.

 

2.        Technika piłowania

 

Właściwa technika piłowania ma decydujący wpływ na dokładność obróbki oraz wydajność pracy.

 

·          Postawa podczas piłowania i uchwycenie pilnika

 


       Właściwą postawę podczas piłowania zgrubnego przedstawiono na rys. 10a, a podczas piłowania wykańczającego – na rys. 10b. Podczas piłowania zgrubnego zdzierakiem, wymagającym dużego nacisku, należy wykorzystać ciężar ciała, przesuwając tułów wraz z ramionami do przodu i z powrotem, przy czym ciężar ciała przesuwa się z nogi prawej na lewą. Podczas piłowania wykańczającego ciężar ciała powinien być równomiernie rozłożony na obie nogi, a ruchy robocze wykonują tylko ramiona, gdy tymczasem tułów jest w równowadze.

Rys.10. Właściwa postawa podczas piłowania:

a)        zgrubnego, b) wykańczającego, c) ustawienie nóg

 

Prawidłowe uchwycenie pilnika dużego przedstawiono na rys. 11a, natomiast pilnika średniej wielkości – na rys. 11b, Podczas piłowania ruch pilnika powinien być ciągły i równomierny na całej długości roboczej pilnika. Nacisk na pilnik należy wywierać tylko podczas ruchu roboczego, czyli ruchu do przodu. Nacisk ten powinien być równomierny w stosunku do przedmiotu obrabianego, czyli w czasie ruchu pilnika do przodu nacisk prawej ręki powinien się zwiększać, a lewej zmniejszać. Ma to duży wpływ na otrzymanie prostej i równej powierzchni.


Rys. 11. Prawidłowe uchwycenie pilnika

 

·          Piłowanie płaszczyzn

 


       Duże płaszczyzny piłuje się zgrubnie metodą krzyżową (rys. 12). Obróbkę wykańczającą powierzchni można wykonać pilnikiem o drobnym nacięciu lub płótnem ściernym. Należy przy tym dbać, aby nie wystąpiły głębokie zadrapania. Najczęściej przyczyną zadrapań są wióry zakleszczone między zębami pilnika. Aby je usunąć, pilnik należy starannie oczyszczać metalowymi szczotkami.

Rys. 12. Zasada piłowania krzyżowego: a)piłowanie w prawo, b) piłowanie w lewo

 

·          Zamocowanie przedmiotu do piłowania

 

Zamocowanie musi zapewnić całkowite unieruchomienie i usztywnienie obrabianego materiału. Mocując przedmiot należy zwracać uwagę, żeby obrabiana powierzchnia znajdowała się o 5 ¸10 mm ponad szczękami imadła.

 

3.        Zasady bezpiecznej pracy podczas piłowania

 

Podczas piłowania często zdarzają się skaleczenia rąk na skutek przesunięcia ręki po ostrych krawędziach obrabianego przedmiotu, zsunięcia pilnika z rękojeści (rys. 13) lub usuwania rękami opiłków z powierzchni przedmiotu. Wadliwy sposób osadzania rękojeści może spowodować wypadek. Zbyt głębokie osadzenie rękojeści może spowodować jej pęknięcie w czasie pracy i w następstwie skaleczenie.

Podczas piłowania nie należy używać pilników pękniętych oraz bez rękojeści lub z wadliwą rękojeścią. Podczas piłowania przedmiotów o ostrych krawędziach nie należy podginać palców pod pilnikiem przy powrotnym ruchu pilnika. Podczas piłowania nie wolno wykonywać gwałtownych ruchów do przodu, żeby nie uderzać rękojeścią pilnika o przedmiot, gdyż może się zsunąć, nie wolno usuwać opiłków ręką ani też zdmuchiwać ustami.

      

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rys. 13. Osadzenie pilnika w rękojeści: a) sposób właściwy, b) niedopuszczalny

 

Przed rozpoczęciem piłowania należy sprawdzić czy przedmiot jest dobrze zamocowany w imadle.

 

 

Przedmiot do piłowania mocuje się w imadle ślusarskim w taki sposób, aby obrabiana powierzchnia wystawała ponad górną powierz­chnię szczęk o 5—10 mm. Podstawową zasadą zapewniającą prosto-liniowość jest zachowanie równości momentów sił wywieranych przez obie ręce działające na pilnik podczas ruchu roboczego. Równość momentów sił  obowiązuje tylko przy ruchu pilnika do przodu, gdyż wówczas następuje piłowanie; jest to spowodowane kształtem naciętych na pilniku zębów.

Duże płaszczyzny piłuje się zgrubnie metodą krzyżową. Obróbkę wykańczającą powierzchni można wykonać pilnikiem o drob­nym nacięciu lub płótnem ściernym. Należy przy tym dbać, aby nie wystąpiły głębokie zadrapania. Najczęściej przyczyną zadrapań są wióry zakleszczone między zębami pilnika. Aby je usunąć, pilnik należy starannie oczyszczać metalowymi szczotkami.

 

Zasada równania momentów sił podczas piłowania

 

Zasada piłowania krzyżowego: a) piłowanie w prawo, b) piłowanie w lewo

 

Wyniki piłowania należy co pewien czas kontrolować za pomocą liniału krawędziowego  i kątownika , jeżeli zależy nam na utrzymaniu kąta prostego między obrabianymi powierz­chniami.

Płaszczyzny wąskie należy piłować w kierunku poprzecznym. Płaszczyzny pochylone względem siebie pod kątem wymagają zazwyczaj dokładnego wytrasowania na obu przeciwległych ścianach przed rozpoczęciem piłowania. Piłowanie kształtów wewnętrznych poprzedza wywiercenie otworów, przez co usuwa się znaczną część zbędnego materiału i umożliwia obróbkę pilnikiem.

Płaszczyzny równoległe piłuje się po uprzednim wytrasowaniu ich wzajemnego położenia. Najłatwiej uzyskuje się równoległość płasz­czyzn, gdy trasowanie jest poprzedzone dokładnym doprowadzeniem do płaskości wybranej powierzchni. W czasie piłowania drugiej powierz­chni należy często sprawdzać suwmiarką lub mackami wartość od­chyleń od równoległości.

Powierzchnie kształtowe piłuje się według wytrasowanej linii lub wzornika, który wraz z obrabianym przedmiotem jest umocowany we właściwym miejscu w szczękach imadła.

 

 

 

 

 


WIERCENIE

 

Wykonywanie otworów

 

 

Wierceniem nazywa się sposób obróbki skrawaniem polegający na. wykonywaniu otworów w pełnym materiale za pomocą narzędzia zwanego wiertłem, wykonującego ruch obrotowy i ruch posuwowy wzdłuż osi obrotu. Wiercenie można wykonywać wzdłuż linii traserskich lub w przyrządzie wiertarskim. Metodą wiercenia można wykonywać otwory cy­lindryczne o średnicy 60-80 mm.

Powiększenie za pomocą wiertła  średnicy . otworu już wywierconego lub istniejącego w przedmiocie nazywa się wierceniem wtórnym (powiercaniem). W szczególnych przypadkach, z użyciem specjalnych. wierteł i odpowiednich przyrządów, metodą wiercenia wtórnego można obrabiać otwory nieokrągłe, np. trójkątne, kwadratowe lub inne wielokątne.

Wiercenia dokonuje się zwykle na wiertarkach i wiertarko-frezarkach. Możliwe jest jednak wiercenie otworów na innych obrabiarkach, np. na tokarkach, automatach tokarskich.

W wyniku wiercenia otrzymuje się otwory o przeciętnej dokładności. Aby polepszyć dokładność, poddaje się wywiercony otwór operacji rozwiercania. Otwory o dużej głębokości wykonuje się za pomocą specjalnych narzędzi, zwanych wiertłami do głębokich otworów.

 

Rozwiercaniem nazywa się sposób obróbki skrawaniem narzędziami wieloostrzowymi,

zwanymi rozwiertakami, polegający na powiększeniu średnicy otworu wywierconego, które ze względu na kształt części roboczej dzieli się na walcowe i stożkowe. W czasie obróbki rozwiertak wykonuje ruchy obrotowy i posuwowy wzdłuż osi obrotu. Celem rozwiercania jest uzyskanie otworu o żądanej dokładności i chropowatości powierzchni; nie dającej się uzyskać wiertłami.

Rozwiercać można otwory walcowe i lekko stożkowe. Rozróżnia się rozwiercanie zgrubne (wykonywane po wierceniu) i rozwiercanie wykańczające, w wyniku którego otrzymuje się ostateczny wymiar otworu.

 

Rozwiertaki zgrubne (zdzieraki) mają przeważnie. ostrza śrubowe, natomiast rozwiertaki wykańczające (wykańczaki) mają ostrza proste i drobniejsze.

Rozwiertaki walcowe do otworów są wyposażone w chwyt walcowy z zakończeniem kwadratowym. Ostrza rozwiertaka są zazwyczaj proste, o podziałce nierównomiernej. Zapewnia to większą gładkość otworu niż przy podziałce równomiernej. Liczba ostrzy w tym przypadku powinna być parzysta.

W wydziałach. naprawczych do obróbki otworów z rowkami stasuje się rozwiertaki o ostrzach śrubowych. Najlepiej stosować rozwiertaki lewoskrętne; bo nadają one powierzchni otworu-największą gładkość.

Niekiedy stosuje się rozwiertaki rozprężne. Wpychanie kulki w stożkowy otwór. osiowy rozwiertaka powoduje jego rozprężanie i tym samym zwiększanie średnicy.

Rozwiertaki stożkowe wykonuje się o zbieżności. 1:50, l:30 i 1:10. Komplet rozwiertaków do gniazd stożkowych Morse'a składa się z trzech sztuk wstępnego, zdzieraka i wykańczaka. Rozróżnia się rozwiertaki ręczne, mające chwyt walcowy z łbem kwadratowym, oraz rozwiertaki maszynowe z chwytem stożkowym lub walcowym. Do rozwiertaków ręcznych stosuje się pokrętło. Naddatek na rozwiercanie wynosi zależnie od średnicy 01-0,3 mm.

 

Operacją wstępną dla pogłębiania i rozwiercania jest zazwyczaj wiercenie, tj. wykonywanie otworu o przekroju kołowym za pomocą wiertła i wiertarki. Aby mogło nastąpić skrawanie, wiertło musi w ruchu obrotowym w stosunku do obrabianego przedmiotu oraz w ruchu postępowym wzdłuż własnej osi. Ruch obrotowy jest ruchem głównym, ruch postępowy ­posuwem.

 

Podstawowym zadaniem nawiercania jest wykonanie nakiełków niezbędnych do toczenia i szlifowania wałków w kłach. Do nawiercania służą narzędzia zwane nawiertakami.

 

 

Pogłębianie jest to powiększanie na pewnej długości wykonywanego otworu w celu ścięcia ostrych krawędzi otworu lub wykonania wgłębiania na umieszczenie walcowego lub stożkowego łba wkręta lub nitu. Narzędzia do pogłębiania nazywają się pogłębiaczami. Bywają one stożkowe i czołowe. Pogłębiacze czołowe mają czop prowadzący o średnicy równej średnicy otworu w celu utrzymania współosiowości. Pogłębiaczem stożkowym nadaje się kąty wierzchołkowe 30°, 45°, 60°, 90° i 120°. Chwyty pogłębiaczy są takie same jak wierteł. Podczas pogłębiania należy zwrócić szczególną uwagę na wykonanie właściwej głębokości wgłębienia, tak żeby łeb śruby nie wystawał lub nie był położny zbyt nisko.

 

Jedną z częściej wykonywanych czynności ślusarskich jest wiercenie otworów za pomocą wierteł na wiertarkach. Najczęściej używa się wierteł krętych:

 

Wiertło takie składa się z części roboczej i części chwytowej. Obie te części łączą się ze sobą za pośrednictwem szyjki. Na części roboczej są nacięte dwa rowki śrubowe, które służą do usuwania wiórów powstających podczas obróbki. Wiertło po stronie roboczej ma stożkowe zakończenie. Powierzchnia stożkowa, przeci­nając się ze śrubowymi powierzchniami rowków wiórowych, tworzy dwie krawędzie skrawające. W celu zmniejszenia styku narzędzia z obrabianym materiałem części powierzchni cylindrycznej są nieco obniżone. W związku z tym na krawędziach rowków tworzą się paski prowadzące, zwane łysinkami.

Część chwytowa ma kształt stożkowy zakończony płetwą lub kształt cylindryczny (rys.21b). Służy ona do zamocowywania narzędzia w odpowiednim uchwycie wiertarki. Wiertła zakoń­czone chwytem stożkowym zamocowuje się w stożkowym otworze wrzeciona wiertarki. Wiertła z uchwytem cylindrycznym zamocowuje się w uchwycie szczękowym.

Wiertło wykonuje podczas pracy ruch roboczy obrotowy oraz ruch posuwowy w głąb materiału. Proces tworzenia się wióra podczas wiercenia przedstawia rys. 22

Powstawanie wiórów podczas wiercenia

 

 

Komplet rozwiertaków stożkowych: a) wstępny, b) zdzierak, c) wykańczak

Do wiercenia otworów w pracach ślusarskich używa się wiertarek o napędzie ręcznym, pneumatycznym lub elektrycznym. Najczęściej są stosowane wiertarki elektryczne ręczne lub stołowe.

Otwory wykonane wiertłem nie mają dokładnych wymiarów, a po­wierzchnia w ich wnętrzu nigdy nie jest gładka. Można ją jednak wy­gładzić i ponadto uzyskać dokładniejsze wymiary. Do tego celu służą rozwiertaki o różnych wymiarach, kształtach i typach. W pracach ślusarskich stosuje się rozwiertaki ręczne lub maszynowe przy rozwiercaniu na wolnoobrotowej wiertarce.

Najczęściej są używane rozwiertaki stałe i nastawne do otworów walcowych oraz rozwiertaki stożkowe do otworów o małych zbieżnościach. Rozwiertaki stożkowe stosuje się w kompletach utworzonych z trzech narzędzi różniących się między sobą budową. Rozwiertak, który jako pierwszy powinien być użyty, na­zywa się wstępnym, drugi — zdzierakiem, a trzeci wykańczakiem. Otwory o małej zbieżności rozwierca się od razu wykańczakiem.

W  celu wykonania otworu o określonej średnicy i dużej gładkości należy uprzednio wywiercić otwór o średnicy mniejszej od nominalnej o 0,2—0,3 mm i następnie, stosując jednokrotne lub dwukrotne rozwiercanie, osiągnąć średnicę zbliżoną do nominalnej w granicach dopuszczalnych odchyłek.

 

 

 

 

 


GWINTOWANIE

 

Do ręcznego gwintowania otworów służą gwintowniki ślusarskie. W praktyce są stosowane komplety gwintowników, składające się z dwóch lub trzech sztuk. Pierwszy gwintownik jest prze­znaczony do gwintowania zgrubnego, drugi — do gwintowania śred­niego, a trzeci — do gwintowania wykańczającego.

 

Komplet gwintowników

 

Dokładne średnice wierteł przeznaczonych do obróbki różnych materiałów i wykonywania różnych gwintów można odnaleźć w tabli­cach zamieszczanych w poradnikach.

Gwintowanie prętów odbywa się za pomocą narzynek, tj. krążków z naciętym gwintem. Narzynka przedstawiona na jest przecięta i dzięki temu może sprężynować. Właściwość tę można wykorzystać do częściowej regulacji wymiaru nacinanego gwintu.

 

Narzynki: a) przecięta, b) niedzielona

 

Oprawka do narzynek okrągłych

 

Narzynka niedzielona pokazana na daje gwint o stosunkowo dokładnych wymiarach.

W celu wykonania gwintu, narzynki — podobnie jak poprzednio gwintowniki — są mocowane podczas pracy w oprawkach.

Gwintowniki dzielimy na:

1.      gwintownik wstępny,

2.      zdzierak,

  1. gwintownik wykańczający

 

 

 

 

 

 

 


Struganie

 

Struganie drewna ma na celu wyrównywanie i wygładzanie jego powierz­chni oraz uzyskiwanie żądanych wymiarów i kształtów czy profilów elementów. Dlatego też struganie jest połączone z trasowaniem między­operacyjnym obrabianych elementów. Strugi ręczne dzieli się na dwie ogólne grupy, a mianowicie: strugi płaszczyznowe, tj. służące do strugania płasz­czyzn, oraz strugi profilowe, służące do obróbki profili. W obróbce płaszczyzn elementów z drewna, w zależności od kierunku strugania w stosunku do przebiegu słojów i włókien drzewnych, rozróżnia się struganie wzdłużne, skośne, poprzeczne i czołowe. W zależności od celu strugania i odmiany użytego struga rozróżnia się następujące odmiany strugania: zdzieranie, równanie, gładzenie, profilowanie i wygładzanie.

 

Technika strugania ręcznego

Strugi płaszczyznowe stosuje się do większości prac stolarskich. Służą one m.in. do zmniejszania grubości i szerokości elementów z drewna, wyrównywania powierzchni elementów lub klejonych prefabrykatów z dre­wna, do wyrównywania i wygładzania płaszczyzn, boków i czół elementów, do załamywania ostrych krawędzi elementów (tzw. fazowania) itd. W obrób­ce płaszczyzn elementów z drewna, w zależności od kierunku strugania w stosunku do przebiegu słojów i włókien, wyróżnia się struganie wzdłużne, skośne, poprzeczne i czołowe. W praktyce warsztatowej najczęściej wykorzy­stuje się struganie wzdłużne, rzadziej poprzeczne, skośne i czołowe.

Ogólną, bodaj najważniejszą zasadą strugania ręcznego wzdłużnego jest struganie zgodne z kierunkiem przebiegu słojów rocznych i włókien drzewnych. Struganie „z włóknem" oznacza kierunek, w którym włókna wychodzą na struganą powierzchnię, a nie „pod włókna", tj. w kierunku, w którym włókna z powierzchni „schodzą" niejako w głąb drewna w elemencie. Struganie pod włókna powoduje bowiem wyrywanie i zadzieranie włókien drzewnych, co bardzo pogarsza jakość obróbki struganiem. Druga praktyczna zasada strugania ręcznego nakazuje lekkie skręcenie strugów płaszczyznowych w stosunku do kierunku strugania o kąt ok. 10 °. Stosowanie tej zasady ma szczególne znaczenie przy struganiu drewna o nieregularnej budowie oraz przy struganiu poprzecznym do kierunku przebiegu włókien. Trzeba również pamiętać, że na jakość strugania drewna mają wpływ:

Pierwszych pięć czynników zostało już omówionych w niniejszym rozdziale, dwa ostatnie omówimy poniżej.

Szerokość szczeliny w płozie struga powinna być następująca:

w zdzieraku 3 -4 mm, w równiaku 2 mm, w spuście stolarskim 1,0 -1,5 mm, w gładziku 0,8 -1,0 mm i w zębaku 1- 2 mm.

Podczas strugania należy zwracać uwagę na zarys linii traserskich, prawidłowe ujęcie i prowadzenie struga, zachowanie odpowiedniej postawy przy stole roboczym oraz na kolejność i sposób strugania. Przed roz­poczęciem strugania płaskiego każdy element należy obejrzeć, określić według słojów rocznych jego prawą (lepszą jakościowo) powierzchnię, sprawdzić jego kształt (ustalić czy jest prosty, krzywy czy spaczony), zaznaczyć ołówkiem ewentualne nieprawidłowości kształtu oraz zamocować element na płycie stołu roboczego prawą powierzchnią ku górze i układem usłojenia zgodnym z kierunkiem posuwu struga.

Struganie elementu rozpoczyna się od szerokiej jego powierzchni. Jeśli w wyposażeniu warsztatu domowego jest strugnica stolarska, przeznaczony do strugania element mocuje się między jej imakami. W przypadku braku strugnicy można korzystać z innych sposobów zamocowania lub unierucho­mienia obrabianych elementów. Sposób pierwszy z zastosowaniem kołków oporowych oraz klinów drewnianych, jest przydat­ny szczególnie przy struganiu szerokich płaszczyzn elementów. Drugi sposób, polegający na opieraniu struganego elementu o listwę lub klocek oporowy, zaleca się stosować przy struganiu boków elementów.

Podczas obróbki konieczne jest trzymanie i prowadzenie struga obu­rącz. Struganie .z prowadzeniem narzędzia jedną dłonią. pogarsza jakość obróbki. Struganie rozpoczyna się zwykle równiakiem, a w wyjątkowych przypadkach, tj. przy konieczności zebrania grubej warstwy drewna, zdziera­kiem, a następnie równiakiem. Równiak prowadzi się przy struganiu nieco skośnie (ok. 10°). W ruchu powrotnym strug przechyla się w prawo na krawędź płozy, aby uniknąć tarcia i tępienia ostrza o powierzchnię elementu. Na początku strugania nacisk się wywiera szczególnie na rękojeść struga, a na końcu elementu silniej naciska się na piętkę, jak wskazują strzałki na rysunku. W czasie strugania płaszczyzn niektórych elementów, zwłaszcza długich, często zachodzi potrzeba zmiany ich położenia, tzn. obrócenia o 180°, aby strugać je na całej długości zgodnie z przebiegiem włókien.

Podczas strugania wstępnego, wyrównującego, szerokiej płaszczyzny elementu należy sprawdzić dokładność obróbki. Sprawdzenie przeprowadza się za pomocą dwóch idealnie prostych listewek o jednakowej szerokości, układając je na struganej płaszczyźnie. Zauważone niedokładności strugania poprawia się równiakiem. Po struga­niu równiakiem następuje struganie gładzikiem lub spustem, a dokładność i poprawność obróbki sprawdza się jak poprzednio. Należy pamiętać, że struganie wyrów­nujące i wygładzające trzeba wykonywać przy możliwie małym wysunięciu ostrza noża, a więc zbierając z obrabianej powierzchni cienkie wióry, co sprzyja jakości obróbki.

Wysuszone deski, zwłaszcza boczne oraz większe ich odcinki, są zwykle wypaczone. Wielkość wypaczenia można stwierdzić przykładając w poprzek deski linię. Jeśli wypaczenie jest zbyt duże, wyrównanie obu płaszczyzn doprowadziłoby do znacznego zmniejszenia grubości deski, a tym samym do dużej straty materiału. W takim przypadku należy przepiłować deskę wzdłużnie pośrodku, wyrównać przecięte boki i skleić, a następnie sklejoną płytę wyrównać i wygładzić. Podczas wyrównywania wypaczonej deski trzeba najpierw zestrugać materiał wzdłuż boków od wklęsłej strony deski, a następnie wyrównać i wygładzić drugą, wypukłą powierzchnię deski. Wyrównana i wygładzona szeroka płaszczyzna elementu stanowi pierwszą płaszczyznę bazową tego elementu. Po jej obróbce wybiera się drugą płaszczyznę bazową, którą będzie stanowiła wąska płaszczyzna boku. Wybiera się na nią lepszy jakościowo bok elementu. Element zamocowuje się pionowo do powierzchni płyty strugnicy lub stołu roboczego obrobioną szeroką płaszczyzną bazową na zewnątrz, a płaszczyznę bazową boku struga się równiakiem i spustem lub dzikiem. Podczas strugania boku należy prowadzić strug długimi ruchami i unikać przerywania posu­wów na długości boku. Warunkiem poprawności strugania jest prosto­padłość wąskiej płaszczyzny boku do szerokiej płaszczyzny bazowej, co należy sprawdzać kątownikiem w czasie strugania i po jego zakończeniu. Prostopadłe do siebie płaszczyzny bazowe oznacza się ołówkiem tak, aby znaki przylegały do siebie na krawędzi elementu.

Dalszy przebieg obróbki elementu jest następujący:

- trasowanie szerokości elementu od wąskiej płaszczyzny bazowej za pomocą rysika, z nadmiarem 0,5-1,0 mm na ostateczne wygładzenie;

- zamocowanie elementu i struganie szerokościowe (tj. na szerokość) równiakiem, a następnie spustem, wyjątkowo zdzierakiem, równiakiem i spustem ewentualnie gładzikiem; _

- trasowanie grubości elementu znacznikiem, opierając jego głowicę o prawą, bazową płaszczyznę elementu; wąskie elementy trasuje się wzdłużnie, szerokie wzdłużnie i poprzecznie;

- zamocowanie elementu i struganie grubościowe (tj. na grubość) równiakiem i spustem lub równiakiem i gładzikiem.

Struganie szerokościowe i grubościowe elementu wykonuje się oczy­wiście z zastosowaniem zasad i wskazówek praktycznych podanych w opisie strugania płaszczyzn bazowych. W przypadku strugania boków krótkich elementów o stosunkowo znacznej szerokości można posłużyć się prostym oprzyrządowaniem, zwanym przystrugnicą, której wykonanie we własnym zakresie nie nasuwa żadnych trudności. Struganie wygładzające płaszczyzn i boków elementów wykonuje się jako uzupełnienie strugania wyrównującego. Sposób strugania gładzikiem jest taki sam jak równiakiem i spustem. Struga się nim zasadniczo wzdłuż włókien, a jedynie w połącze­niach elementów prostopadłych do siebie - ukośnie (np. w ramach konstrukcyjnych, ramkach do obrazów).

Czoła elementów struga się tylko w koniecznych przypadkach. Zazwyczaj wystarczy bowiem poprzeczne dokładne przycięcie elementu piłą ręczną i wygładzenie czoła papierem ściernym.

Do wyrównywania niedokładnie przyciętych czół elementów nie należy stosować przenośnych strugarek tarczowych, nasadek strugarskich do wiertarek i strugarek-wyrówniarek. ,Zakaz ten ma na względzie bezpieczeńst­wo pracy; jego nieprzestrzeganie może łatwo doprowadzić do wypadku. Struganie czół elementów jest znacznie trudniejsze niż struganie płaszczyzn i boków. Przy struganiu czół trzeba pamiętać o następujących wskazów­kach praktycznych:

 

Odłupywaniu naroży można zapobiegać poprzez podpieranie obrabiane­go elementu odpadowym klockiem drewna zaciśniętym razem z elementem w imaku strugnicy, można też stosować ścisk stolarski. Struganie prowadzi się w kierunku klocka.

Przy struganiu profilowym boków elementów, szczególnie strugiem wręgownikiem i kątnikiem nacisk na oprawę struga wywiera się nie tylko z góry, ale i z boku do powierzchni elementu, po której przesuwa się płoza struga i ostrze noża. Struganie rozpoczyna się od końca obrabianego boku, zbierając cienką warstwę drewna, następnie cofając najpierw do połowy długości boku, aż wreszcie do początku długości boku. Jednofazowe równe zdjęcie wiórów wzdłuż całej długości nie jest możliwe, prowadzi bowiem do pogorszenia jakości obróbki.

Elementy z twardych gatunków drewna wygładza się po struganiu płaszczyzn i boków gładzikiem lub spustem, za pomocą gładzicy. Powierzch­nie elementu przeznaczone do wygładzania zwilża się lekko mokrą szmatką lub gąbką nasączoną wodą. W czasie wygładzania gładzicę nie oprawioną trzyma się oburącz, z lekkim naciskiem kciuków na płytkę gładzicy. Gładzicę nachyloną pod kątem 5 - 70° do wygładzanej powierzchni i skręconą pod kątem ok. 30° do zamierzonego kierunku ruchu, np. „od siebie", prowadzi się wzdłuż słojów drewna z lekkim dociskiem. Przy wygładzaniu elementów płytowych pokrytych okleiną zaleca się prowadzenie gładzicy w kierunku „do siebie", co ułatwia kontrolę nad prowadzonym ostrzem i zapobiega ścinaniu zbyt grubych wiórków. W przypadku zawiłego przebiegu słojów kierunek prowadzenia gładzicy należy dostosować do kierunku słojów. Konieczne jest jednak unikanie ruchów gładzicą w kierunku poprzecznym do słojów. Przy wygładzaniu powierzchni krawędzi elementu gładzicę prowadzi się skośnie do przebiegu włókien, wykonując nią jednocześnie ruchy lekko koliste. W koń­cowej fazie ruchu podczas wygładzania powierzchni krzywoliniowych gładzicę unosi się płynnie do góry, szczególnie w przypadku powierzchni okleinowanych.

Wygładzanie powierzchni elementów z drewna gładzicą zwykłą jest wyczerpujące i prowadzi do szybkiego zmęczenia, zwłaszcza kciuków. Znacznie łatwiejsza jest praca przy zastosowaniu gładzic oprawionych. Niektóre rodzaje opraw do gładzic znajdują się w sprzedaży. Proste oprawy można wykonać we własnym zakresie. Należy jednak pamiętać, że stosowa­nie gładzic oprawionych zalecane jest stolarzom amatorom jedynie w od­niesieniu do elementów z litego drewna lub do wygładzania (tzw. cyk­linowania) posadzek z drewna. Nie należy ich natomiast używać do wygładzania elementów płytowych pokrytych fornirem.

Struganie tworzyw drzewnych płytowych ogranicza się jedynie do wyrównywania powierzchni boków elementów płytowych, a w niektórych przypadkach do tzw. załamywania krawędzi tych elementów, czyli do stępienia ich krawędzi. Wyrównywanie powierzchni boków elementów płytowych dotyczy zwłaszcza elementów, w których boki przewidziane są do okleinowania lub oklejania folią papierową i tworzywową. Stosunkowo rzadko stosuje się oklejanie elementów płytowych doklejkami z listew drewnianych. Wspomniane elementy płytowe wykonane są przeważnie z płyt wiórowych, bardzo rzadko są to elementy z grubej sklejki. Struganie boków elementów z płyt wiórowych i ze sklejki powoduje szybsze tępienie ostrzy noży niż struganie drewna. Z tego względu wskazane jest stosowanie grubszych noży z kątem ostrza 30°, przy czym krawędź ostrza musi być wysunięta 0,4-0,6 mm.

Wyrównywanie boków elementów z tworzyw drzewnych wykonuje się z reguły strugiem równiakiem. Elementy mocuje się pionowo, przy czym wskazana jest obróbka kilku elementów jednocześnie, przy dokładnym ustawieniu przeznaczonych do strugania boków. Przy wyrównywaniu boków pojedynczych elementów można posługiwać się przystrugnicą, która może być wykorzystana również w tym celu do obróbki płaskich elementów z drewna. Wyrównywanie boków elementów z cienkiej sklejki lub płyt pilśniowych wykonuje się pojedynczo, a do jednoczesnego strugania kilku elementów służy przystrugnica lub też inne, również proste oprzyrządowanie. W jednym i drugim przypadku wskazane jest zaciśnięcie obrabianych elementów przynajmniej dwoma małymi zaciskami śrubowymi, aby zapobiec przesuwaniu się po­szczególnych elementów podczas strugania.

Stępienie krawędzi elementów płytowych ze sklejki lub płyty pilśniowej (np. tylnych ścianek do szafek) wykonuje się równiakiem na pojedynczych elementach ułożonych poziomo na brzegu płyty stołu roboczego.

Podczas prac przygotowawczych oraz podczas strugania ręcznego należy przestrzegać następujących przepisów bhp:

- zachować ostrożność przy ostrzeniu, wygładzaniu i sprawdzaniu ostro­ści noży strugów;

- przy przenoszeniu noży trzymać je całą dłonią ostrzem do tyłu;

- posługiwać się strugnicą lub stołem roboczym o wysokości dostosowa­nej do wzrostu osoby strugającej;

- co pewien czas, w celu odprężenia mięśni i wykonania kilku głębokich oddechów, struganie należy przerywać.

 

 

 

 

 

 

 

 




TEST

 

  

OBRÓBKA  RĘCZNA

                   

                                               -    suwmiarki

-          mikrometry

-     trasowanie

-          piłowanie

-          wiercenie

-         rozwiercanie

-         gwintowanie

 

 

 

                                Imię i Nazwisko  ............................................

 

Klasa    ……………………….

 

Data   …………………………

 

 

 

                                                                 

 

Instrukcja dla ucznia

             

Wszystkie pytania testu mają cztery odpowiedzi.

Wybierz z nich zawsze jedną – właściwą a, b, c lub d - i oznacz ją znakiem X na „Karcie odpowiedzi”. Czytaj uważnie pytanie i wszystkie odpowiedzi!

Nie pisz i nie rób żadnych znaków na teście.

       Czas pracy  40 minut.

.............................................................................................................................

1 . Suwmiarka, której noniusz posiada 20 działek , mierzy z dokładnością do :

     a.    0,1 mm                        b.   0,02 mm     c.  0,01 mm    d.  0,05 mm

2 . Na jaki wymiar ustawiona jest podziałka suwmiarki:

     a.     14.6 mm         b.     20,0 mm  c.   6,20 mm    d.   14,12 mm

                                             

          

 

 


3.  Do sprawdzenia poprawności wskazań mikrometru służy :

     a.  sprawdzian szczękowy            c. kątownik walcowy

     b.  suwmiarka                               d. płytki wzorcowe; wałek kontrolny

4.  Na jaki wymiar jest ustawiona podziałka mikrometru:

     a.  5,30 mm                      b.   14,28 mm       c.   28,14 mm           d.   14,32 mm

 

 


5.  Sprzęgiełko w mikrometrze pozwala na :

a.       ustawienie mikrometru na żądany wymiar,

b.       zacisk przedmiotu  w czasie pomiaru z jednakową siłą

c.       regulację luzu między śrubą a nakrętką mikrometru,                    

d.   przestawienia mikrometru na inny zakres pomiarowy.

6.  Na jaki wymiar jest ustawiony mikrometr:

     a.   10,0 mm             b. 0,10mm      c. 50,10 mm       d.  5,10 mm

 


7.  Skok gwintu śruby mikrometrycznej mikrometru wynosi :

    a.   0,1 mm              b. 1,0  mm                  c.  5  mm         d.  0,5 mm

8.      Mikrometr mierzy z dokładnością  do :

     a.   0,01 mm            b.  0,05 mm     c. 0,02 mm      d . 0,1 mm

9.   Suwmiarka której noniusz posiada 50 działek  mierzy z dokładnością do :

      a.  0,1 mm                       b. 0,02 mm                        c.  0,05 mm         d. 0,01 mm

10. Zakres pomiarowy najmniejszej suwmiarki tzw. szkolnej wynosi :

      a. 140 mm                b. 215                       c. 180 mm            d. 315 mm

11. Zakres pomiarowy mikrometru wynosi :

       a. 50 mm                  b. 25 mm                 c. 100 mm            d. 15 mm

12. Pełny obrót śrubą mikrometru powoduje jej przesuw wzdłuż osi o :

       a.  1 mm                   b.  0,1 mm               c.  0,5 mm            d.  0,01 mm

13. Podziałka ruchoma na obwodzie bębenka mikrometru składa się z:

       a.  10 działek            b.  25 działek           c. 45 działek       d.  50 działek

14. Płytki wzorcowe są wykonywane z różną dokładnością  w :

       a.  3 klasach                                                  c.  2 klasach

       b.  5 klasach                                               d.  jednej klasie

15. Do ułożenia stosu wymiarowego należy użyć :

       a. nie więcej niż 5 płytek                                          c. jak najmniejszej ilości płytek

       b. dowolnej ilości płytek                                         d. nie więcej niż 10 płytek

16.  Śruba nastawcza w suwmiarce służy do :

a.     pomiaru w miejscach niedostępnych,

  1. odczytu pomiaru z większą dokładnością,
  2. dokładnego nastawienia na zadany wymiar,
  3.  regulacji luzu na prowadnicy  suwmiarki.

17 . Do sprawdzania równoległości powierzchni piłowanej kostki należy używać :

       a.  suwmiarki                                            c. płytek wzorcowych

       b. kątownika                                            d. kątomierza

18 . Średnicę dokładnego otworu np.Ø 12H7  można zmierzyć przy pomocy :

       a.  suwmiarki 0,1                                     c. mikrometru wewnętrznego

       b. mikrometru zewnętrznego                   d. tylko płytek wzorcowych

19. Płytki wzorcowe I klasy dokładności służą do :

       a. ustawiania na właściwy wymiar obrabiarek ,

       b. ustawiania na właściwy wymiar narzędzi,

       c. do sprawdzania bardzo dokładnych przyrządów pomiarowych,

       d. do ustawiania zderzaków na obrabiarce.

20 . Utrwalanie rys traserskich polega na :

       a. pogłębianiu rys traserskich,                   c. pokrywaniu rys olejem maszynowym,

       b. trasowaniu podwójnych linii,                 d. punktowaniu rys traserskich.

21 . Podziałkę brzeszczotu określa się podając :

      a. odległość między kolejnymi ostrzami w mm    

      b. odległość między kolejnymi ostrzami w calach 

      c. ilość ostrzy na długości 10 mm

      d. ilość ostrzy na długości 1 cala

22. Ostrza brzeszczotu poddaje się wyginaniu czyli  „falowaniu” dla uzyskania :

      a. większej twardości brzeszczotu,            

      b. większej sztywności brzeszczotu,           

      c. większej szerokości szczeliny cięcia,

      d. większej odporności na zużycie

23. Typowy brzeszczot ma długość :

      a.  125 mm                        b.  150 mm     c. 250 mm            d.  300mm                   

  24. Nakrętka motylkowa jest częścią :

      a. mikrometru                                       c. suwmiarki ze śrubą nastawczą

      b. piłki do cięcia                                      d. uchwytu do płytek wzorcowych

25.W czasie cięcia metalu piłką brzeszczot, dla zmniejszenia tarcia i chłodzenia, należy:

      a. smarować oleje maszynowym           c. smarować olejem lnianym lub pokostem

      b. chłodzić wodą                                    d. nie smarować ani nie chłodzić

26.  Podczas cięcia piłką blachy , blachę należy zamocować :

a.       między dwiema listwami z drewna i razem przecinać,

b.      tylko w szczękach imadła

c.       w szczękach imadła osłoniętych wkładkami z blachy

d.      dodatkowo w szczypcach uniwersalnych.

27.  Do piłowania stali i żeliwa używa się pilników z nacięciem :

    a. jednokierunkowym jednorzędowym         c.  dwukierunkowym jednorzędowym

   b. jednokierunkowym wielorzędowym         d.  dwukierunkowym wielorzędowym

28.  Piłowanie krzyżowe powierzchni  płaskich pozwala na :

     a. zastosowanie pilnika zdzieraka               

     b. kontrolę wzrokową miejsca piłowania   

     c. zmniejszenie wysiłku pracownika

d. zwiększenie gładkości piłowanej powierzchni

29.  Długość części roboczej używanego pilnika zależy od:

     a. siły fizycznej pracownika                        

     b. tylko wielkości piłowanej powierzchni  

     c. tylko wielkości naddatku na piłowanie

     d. wielkości powierzchni piłowanej i naddatku

30.  Do sprawdzania płaskości piłowanej powierzchni używa się :

      a. liniału krawędziowego                             c. przymiaru kreskowego

      b. kątownika walcowego                             d. płytek wzorcowych

31.  Wiertło kręte z chwytem walcowym mocuje się w gnieździe wrzeciona wiertarki przy pomocy : 

  1. bezpośrednio w gnieździe wrzeciona wiertarki      

b.    uchwytu wiertarskiego                                            

        c.    tulei redukcyjnej

        d.   oprawki szybkomocującej

32.  Do wykonania otworu przelotowego o średnicyØ 24  (w stali ) należy użyć :

       a. tylko wiertłaØ 24 mm                      c. wiertełØ 8 ;  Ø 24 mm

       b. wiertłaØ24 i rozwiertaka Ø 24           d. wiertełØ 8 ;Ø16  orazØ 20 iØ 24

33.  Rozwiercanie ręczne otworu nie poprawia :

       a. kształtu otworu w przekroju poprzecznym

       b. prostoliniowości osi otworu

       c.   dokładności wymiaru średnicy otworu

       d. gładkości powierzchni i kształtu w przekroju osiowym otworu.                                                                                 

34.  Rozwiertaki nasadzane występują :

       a.  o średnicy powyżej Ø 20 mm                  c. o średnicy od Ø 20  do Ø 32 mm

       b.  o średnicy powyżej Ø 64 mm     d. o średnicy powyżej Ø 32 mm

35.  Przy wierceniu wiertłem krętym o średnicy Ø 12 mm w stali - prędkość obrotowa powinna wynosić około :

       a. 630 obr / min      b. 320 obr / min         c.  150 obr / min     d.  65 obr / min

36.  Przy rozwiercaniu w stali szybkość skrawania V  powinna wynosić około :

       a.  V <  6 m / min                                      c.  V = 12 – 36 m / min   

       b. V = 6 – 12 m / min                    d.  V = 36 – 46 m / min

37.  Pod gwint M8 należy wykonać otwór o średnicy :

a.  6,4 mm             b. 7,8 mm             c.  8,2 mm                  d. 8,0 mm

38.  Dokładność wierconego otworu zależy od:

  1. rodzaju wiertarki,;     b. sposobu mocowania wiertła,;    c.  materiału wiertła

d. długości i symetrii krawędzi skrawającej wiertła       

 

 

 

 

 

 

 

Zasady bezpieczeństwa przy obróbce ręcznej

 

Mimo szerokiej mechanizacji i automatyzacji przemysłu niektóre podstawowe operacja przy obróbce części i wyrobów muszą być w dalszym ciągu wykonywane ręcznie. Na przykład montaż i regulacja wielu obrabiarek, maszyn i przyrządów produkowanych przez przemysł maszynowy nie może obejść się bez ręcznej pracy ślusarzy montażowych. Dlatego też powinni oni znać zasadnicze reguły bezpieczeństwa pracy obowiązujące przy wykonywaniu tych czynności. Do podstawowych, których wykonanie nie wymaga stosowania specjalnych obrabiarek należą: trasowanie, prostowanie, ścinanie, piłowanie, przecinanie, wiercenie, pogłębianie, rozwiercanie, gwintowanie, skrobanie, montaż i nitowanie.

 

Trasowanie

Trasowanie jest pracą spokojną, bardziej umysłową niż fizyczną, wymagającą jednak zachowania szczególnej ostrożności ze względu na ostre końce znaczników, którymi ślusarz w chwili nieuwagi może poważnie zranić rękę lub nawet oczy. Wyjątkowej ostrożności wymaga trasowanie przestrzenne, przy którym ostry koniec znacznika może znaleźć się na wysokości oczu. W celu zabezpieczenia przed takim wypadkiem zaleca się nakładanie na wolne końce znaczników – podczas pracy i przerw – specjalnych kapturków ochronnych. Natrasowane linie można rysować punktakiem zwykłym lub elektrycznym. Przy pracy punktakiem elektrycznym należy przestrzegać reguł dotyczących bezpieczeństwa pracy przy urządzeniach elektrycznych.

Należy przyjąć, że w momencie nanoszenia punktu istnieje bardzo dobry kontakt pomiędzy korpusem punktaka a trasowanym materiałem i jeśli na przewodach doprowadzających prąd do punktaka będzie uszkodzona izolacja, materiał może być pod napięciem i pracownik zostanie wówczas porażony. Z tego względu trasowany przedmiot powinien być podczas pracy dobrze uziemiony. Ustawiając przedmioty na płytach traserskich, pryzmach, podstawkach traserskich i innych urządzeniach, należy je zabezpieczyć przed spadnięciem.

Podczas trasowania półfabrykatów blaszanych ręce, narażone na skaleczenie o ostre krawędzie materiału przy zakładaniu i zdejmowaniu blachy na stole traserskim, należy chronić rękawicami.

Na traserskim stanowisku roboczym powinny się znajdować tylko niezbędne do pracy narzędzia, rozłożone w odpowiednim porządku na stole, gdyż ułatwia to pracę i zwiększa jej bezpieczeństwo. Obok płyty traserskiej można układać jedynie przedmioty przygotowane do trasowania, tzn. sprawdzone co do kształtu i wymiaru oraz pomalowane. Po trasowaniu najbezpieczniej jest układać przedmioty w specjalnych pojemnikach lub bezpośrednio na wózku i odwozić na miejsca dalszej obróbki lub magazynu. Przedmioty dostarczane za pomocą suwnic nie mogą być przenoszone bezpośrednio nad stanowiskiem ślusarza.

 

 

Prostowanie

Prostować można tylko metale ciągliwe. Prostowanie innych metali z reguły doprowadza do ich uszkodzenia i może być przyczyną wypadku.

Przy prostowaniu arkuszy blach trzeba je przesuwać i obracać na płycie prostowniczej, dlatego też pracę tę należy wykonywać w brezentowych rękawicach. Do prostowania blach używa się młotków drewnianych lub z twardej gumy. Muszą one być w pełni sprawne.

Trzeba pamiętać, że nie wolno uderzać stalowym młotkiem w części ze stali hartowanej, nawęglanej lub cynowanej, ponieważ z reguły powoduje to odpryskiwanie odłamków. Jeśli brak młotków drewnianych, gumowych itp., trzeba zabezpieczyć te części podkładkami z materiałów o niewielkiej twardości.

 

Ścinanie

Przy ścinaniu należy posługiwać się tylko sprawnymi narzędziami – młotkami, przecinakami i wycinakami. Nie wolno używać przecinaków ze zbitą, zdeformowaną główką. Podczas ścinania miejsce pracy należy koniecznie ogrodzić osłoną ochronną, np. gęstą siatką metalową. Ponieważ ścinanie jest pracą męczącą, należy przyjąć jak najwygodniejszą pozycję oraz zastosować najbardziej racjonalne chwyty młotka i przecinaka.

Młotek podczas ścinania należy trzymać w odległości ok. 15-30 mm od końca trzonka, a przecinak – 20-25 mm poniżej główki. Podczas ścinania w imadle należy stać penie, prosto z nieco rozstawionymi nogami. Lewą nogę należy wysunąć nieco do przodu, a ciężar ciała przesunąć przede wszystkim na prawą nogę. Płaszczyzna styczna do pleców ślusarza powinna tworzyć z osią imadła kąt wynoszący 45º. Stojąc swobodnie w tej pozycji należy pewnie, celnie i możliwie jak najsilniej uderzać młotkiem w przecinak. Siłę uderzenia należy oczywiście zmieniać w zależności od charakteru ścinania w danym momencie.

W czasie pracy przecinak trzyma się lewą ręką, przyciskając go do miejsca przycinanego. W prawej ręce trzyma się młotek (ciężar ok. 0.5 kg), którym uderza się w główkę przecinaka. Tempo pracy – 50-60 uderzeń na minutę. Nie należy przecinaka ściskać zbyt mocno, aby można było odgiąć rękę w razie nieprostopadłego uderzenia. Dzięki temu zmniejsza się prawdopodobieństwo urazu ręki.

Właściwe prowadzenie przecinaka uzyskuje się przez jego odpowiednie pochylenie. Dolna powierzchnia ostrza powinna tworzyć z powierzchnią obrabianą kąt 5º. Zbyt strome ustawienie przecinaka powoduje nadmierne zagłębienie ostrza w materiale i ciągłe zwiększanie grubości ścinanej warstwy. Natomiast zbyt płaskie ustawienie przecinaka zmniejsza kąt skrawania oraz przyłożenia, a wtedy ostrze wychodzi z materiału. Należy przyzwyczaić się do patrzenia podczas pracy nie na główkę przecinaka, a w miejsce ścinania. Można to osiągnąć dzięki treningowi i doświadczeniu. Młody niedoświadczony ślusarz w obawie przed trafieniem młotkiem w lewą rękę z reguły patrzy na główkę przecinaka dlatego też jego praca nie jest dokładna, nie jak w przypadku doświadczonego ślusarza. Praktyczna nauka prawidłowych chwytów narzędzi podczas ścinania ma więc dla młodych ślusarzy duże znaczenie i powinna być obowiązkowa.

Podczas nauki należy zabezpieczyć lewą rękę od urazów przez założenie specjalnej osłony lub rękawicy. Można też używać tarczy ochronnej założonej na przecinak. Przy pracy w trudno dostępnych miejscach, tam gdzie ręka mogłaby zetknąć się z obrabianym detalem, wskazane jest używanie specjalnych uchwytów. Praca przecinakiem bez zabezpieczenia ręki grozi poważnymi urazami.

 

Cięcie metali

Do cięcia metali w ślusarniach używa się nożyc ręcznych i piłek do metali.

 

Cięcie nożycami

Nożyce powinny być dostosowane do grubości przecinanego materiału, tak aby nacisk wywierany ręką na dźwignie w celu zwiększenia nacisku jest niedopuszczalne.

Podczas cięcia cienkich blach ręcznymi nożycami można łatwo zranić lewą rękę ostrą krawędzią blachy lub bezpośrednio ostrzami nożyc, dlatego rozcinany materiał należy trzymać przez brezentową rękawicę, zachowując odpowiednią ostrożność.

Nie należy pracować tępymi nożycami, które zamiast ciąć powodują mięcie materiału. Mięty materiał ucieka spod nożyc zwiększając niebezpieczeństwo skaleczenia rąk. Nie należy również używać zużytymi bądź też źle skręconymi nożycami.

Najbardziej bezpieczny i jednocześnie najmniej męczący sposób cięcia polega na tym, że nożyc nie trzyma się swobodnie, a opiera się je jedną rękojeścią o płytę stołu. Następnie lewą ręką wsuwa się blachę w nożyce, a prawą naciska płynnie z góry na drugą rękojeść. Nie należy obejmować dłonią rękojeści, ponieważ pod koniec ruchu nożyce mogą zamknąć się niespodziewanie szybko i ściąć palce.

Najbezpieczniejsze jest cięcie blachy za pomocą nożyc stołowych. Praca jest wtedy bardziej płynna co znacznie ułatwia samokontrolę.

 

Cięcie piłką ręczną

Piłka ręczna służy do cięcia grubszych blach lub płyt, prętów i rur. Praca piłką nie jest związana z większym ryzykiem, niemniej jednak i tu należy zachować odpowiednią uwagę.

Przecinany materiał powinien być pewnie zamocowany w imadle. W czasie przecinania piłkę należy trzymać w obu rękach. Prawa ręka trzyma trzonek a lewa przedni koniec oprawki. Ślusarz powinien stać w odległości ok. 200 mm od zamocowanego przedmiotu, prosto, swobodnie, utrzymując ciężar ciała na lewej nodze. Ruch piłki do siebie i od siebie należy wykonywać tylko rękami a nie całym ciałem.

 

Piłowanie

 

Przed przystąpieniem do piłowania należy przede wszystkim obrabiany element pewnie zamocować w imadle lub w inny sposób zabezpieczyć go przed przesuwaniem. Przedmiot piłowany nie może poruszać się ani drgać. W razie potrzeby stosuje się miękkie nakładki na szczęki imadła, aby uchronić obrabiany element od uszkodzenia.

Pilnik musi być ostry i nieuszkodzony. Szczególnie ważny jest dobry trzonek. Podczas piłowania pilnikiem bez trzonka lub z trzonkiem uszkodzonym istnieje niebezpieczeństwo zranienia prawej ręki ostrym końcem pilnika.

W czasie pracy pilnik zbiera materiał tylko jedną stroną, w kierunku od pracownika. Dlatego przy ruchu od siebie pilnik przyciska się mocniej, zaś przy ruchu do siebie nacisk trzeba zmniejszyć. Przy nieodpowiednim naciskaniu pilnik może się zsunąć z obrabianego materiału, a pracownik zranić o obrabiany przedmiot. Poza tym niedostateczny nacisk powoduje ślizganie się zębów pilnika po materiale, przyśpieszając przeciążenie narzędzia i nierówności zdartej powierzchni przedmiotu.

Należy przyciskać pilnik tylko tyle, ile wymaga ścinanie powierzchni. Przy ruchu powrotnym pilnik należy całkowicie odciążyć, a nawet nieco podnieść nad powierzchnię części obrabianej. Przyciskanie pilnika podczas ruchu powrotnego powoduje szybkie tępienie jego krawędzi tnących. Tylko w przypadku obrabiania metalu miękkiego (np. miedzi) pilnik należy ciągnąć po powierzchni obrabianej również przy ruchu powrotnym, gdyż ułatwia to oczyszczanie ząbków z opiłków. Również podczas dogładzania, gdy pilnik przeciąga się po powierzchni „na krzyż”, można go nie podnosić w czasie ruchu powrotnego.

Jeśli pilnik nie zbiera materiału, trzeba go oczyścić stosując do tego celu specjalną szczotkę z drutu. Nie wolno zdmuchiwać opiłków ustami. Można również nie dopuszczać do szybkiego zanieczyszczenia pilnika uderzając, co kilka pociągnięć w czasie piłowania, końcem trzonka w stół warsztatowy, ale i tak co pewien czas trzeba za pomocą szczotki usunąć z rowków resztki metalu.

Pracownik powinien stać w odległości ok. 200 mm od zamocowanego przedmiotu, z lewą nogą cokolwiek wysuniętą do przodu, tułowiem lekko pochylonym ku przodowi i ciężarem ciała przesuniętym na nogę lewą. Kierunek piłowania (kierunek prawej ręki od dłoni do łokcia) powinien tworzyć z kierunkiem ustawienia tułowia kąt 45º. Pilnik należy ująć tak, aby duży palec znalazł się na wierzchu trzonka, a pozostałe obejmowały go od spodu. Kulisty koniec trzonka powinien opierać się o dłoń mniej więcej u nasady dużego palca. Należy zwrócić uwagę, aby palce lewej ręki leżały na powierzchni pilnika, nie zachodząc poza jego dolne krawędzie, ponieważ podczas wykonywania szerokiego ruchu pilnikiem krawędź obrabianego przedmiotu może skaleczyć rękę, tym bardziej że podczas piłowania krawędź ta jest ostra.

Piłować należy całą długością pilnika ruchami ciągłymi i równomiernymi, regulując przy tym nacisk rąk zależnie od zmiany położenia pilnika i kształtu piłowanej powierzchni. Stałemu równomiernemu ruchowi rąk towarzyszy lekkie wahanie tułowia.

Podczas piłowania powstaje duża ilość opiłków metalowych, które należy zmiatać z obrabianego przedmiotu, imadła i stołu warsztatowego tylko za pomocą szczotki włosiowej lub w ostateczności – szmatką. Nie należy zgarniać opiłków gołą ręką, zdmuchiwać ustami ani sprężonym powietrzem, ponieważ grozi to skaleczeniem ręki lub zapyleniem oczu.

Zaleca się noszenie beretu podczas pracy, ponieważ opiłki, które wpadną we włosy, są trudne do usunięcia i podczas czesania głowy mogą spowodować skaleczenie. Szczególnie pożądane jest nakrycie głowy dla kobiet wykonujących pracę ślusarza.

 

Wiercenie

 

Przy wierceniu i pogłębianiu ślusarze posługują się zwykłymi wiertarkami ręcznymi o napędzie elektrycznym lub pneumatycznymi oraz specjalnymi obrabiarkami różnych typów. W niewielkich warsztatach ślusarskich oraz przy mniej skomplikowanych pracach ślusarze, z reguły używają lekkich przenośnych wiertarek. Praca na nie jest na ogół niebezpieczna. Należy tylko używać sprawnych wierteł i nie stosować zbyt silnego nacisku podczas wiercenia. Przedmiot wiercony powinien być silnie umocowany, aby w czasie obróbki nie poruszał się. Przytrzymywanie go za pomocą kleszczy lub innych narzędzi jest niedozwolone.

 

Rozwiercanie, gwintowanie, skrobanie

 

Podczas wykonywania takich operacji, jak rozwiercanie, gwintowanie i skrobanie należy zwracać uwagę, żeby nie zranić ręki lub innej części ciała ostrymi krawędziami narzędzi. Przedmioty rozwiercane, gwintowane i skrobane powinny być silnie umocowane, aby w czasie obróbki nie poruszały się. Przytrzymywanie obrabianych przedmiotów ręką jest niewystarczające i często kończy się urazem.

Nadmiary lakierów, spieczone i stwardniałe pozostałości uszczelnień, rdzę itp., jak również wszelkiego rodzaju inne zanieczyszczenia zewnętrznych powierzchni części maszyn po demontaż można usuwać w sposób bardzo ekonomiczny, a mianowicie skrobakiem pneumatycznym.

 

 

Program szkolenia zawodowego w zakresie pracowni metalowej - obróbka ręczna.



Zajęcia wstępne
Wiadomości z zakresu BHP
Podstawowe narzędzia miernicze
Trasowanie na płaszczyźnie
Podstawowe operacje ślusarskie

I Zajęcia wstępne
- Zapoznanie z organizacją warsztatów szkolnych.
- Omówienie regulaminu warsztatowego, obowiązków ucznia.
- Omówienie zasad organizacji pracy na stanowisku roboczym, pokaz prawidłowo zorganizowanego stanowiska roboczego.

II Wiadomości z zakresu BHP
- Podstawowe wiadomości z zakresu BHP, zapoznanie z instrukcją przeciwpożarową, pokaz sprzętu, zasady posługiwania się nim.
- Udzielanie pomocy w nagłych wypadkach.
- Higiena osobista i ubranie robocze.
- Urządzenia zabezpieczające.

III Podstawowe narzędzia miernicze
- Rodzaje narzędzi pomiarowych, kontrolnych, zasady pomiaru suwmiarką, przymiarem kreskowym, kątomierzem, mikrometrem, konserwacja i przechowywanie narzędzi.
- Ćwiczenia w posługiwaniu się poszczególnymi przyrządami, pomiary elementów konstrukcyjno-montażowych.

IV Trasowanie na płaszczyźnie
- Znaczenie trasowania;
posługiwanie się narzędziami do trasowania, budowa i zastosowanie, technika trasowania rys. równoległych i prostopadłych oraz przecinających się, wyznaczanie punktów trasowania kół i rysów krzywoliniowych, trasowanie przestrzenne
-Ćwiczenia w trasowaniu z wykorzystaniem w zleceniach produkcyjnych

V Podstawowe operacje ślusarskie

1. Ścinanie, przecinanie i wycinanie
- Operacje ścinania, przecinania wycinania, budowa wycinaka, przecinaka, młotka, ścinanie wąskich płaszczyzn wzdłuż poziomu imadła, przecinanie prętów, zasady bhp podczas tych operacji.
- Ćwiczenia z zastosowaniem operacji przecinania i wycinania.

2. Cięcie nożycami
- Zasady bhp podczas cięcia, budowa nożyc, rodzaje zastosowanie.
- Ćwiczenia z zakresu cięcia nożycami ręcznymi, blach, kształtowników, rur.

3. Gięcie, prostowanie
- Zasady bhp podczas gięcia i prostowania, technika gięcia, prostowania, narzędzia
do gięcia.
- Ćwiczenia z zakresu gięcia i prostowania.

4. Przecinanie metali piłką ręczną
- Zasady bhp podczas przecinania, budowa piłki, technika przecinania.
- Ćwiczenia w przecinaniu metali piłką ręczną.

5. Piłowanie płaszczyzn
- Podział i budowa pilników, zasady bhp, zamocowanie przedmiotów w imadle, zasady pracy pilnikiem.
- Piłowanie powierzchni płaskich.
- Piłowanie powierzchni kształtowych.

6. Operacje wiercenia
- Określenie wiercenia, budowa i dobór wierteł, technika wiercenia, mocowanie
wiertła i przedmiotu obrabianego.
- Ćwiczenia z wykorzystaniem operacji wiercenia otworów przelotowych.

EFEKTY REALIZACJI - NABYCIE
UMIEJĘTNOŚCI PRAKTYCZNYCH;

Uczeń będzie umiał:
1. Trasować przy pomocy narzędzi traserskich na płaszczyźnie.
2. Dokonywać pomiarów;
- narzędziami suwmiarkowymi z dokładnością 0.1; 0.05; 0.02
- mikrometrem zewnętrznym, średnicówką mikrometryczną, głębokościomierzem
3. Dobierać pilniki w zależności od wymiaru kształtu i wymaganej chropowatości powierzchni.
4. Piłować zgrubnie i wykańczająco, powierzchnie kształtowe zewnętrzne i wewnętrzne.
7. Mocować wiertła w uchwytach i wrzecionach wiertarek.
8. Posługiwać się nożycami ręcznymi do blach, oraz przecinakiem.
9. Mocować brzeszczot w piłce ręcznej i prawidłowo wykonać operację cięcia prętów i kształtowników.